Mantık 7. Ünite ( Farklı Özet)

Başlatan Lütfiye Demiral, 09 Kasım 2019, 00:20:12

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Aşağı git

Lütfiye Demiral

1-CİNS YÖNÜNDEN YAPILAN HATALAR
a)Tanımda Cinsin Yerine Ayırımın Alınması
Örnek " Aşk"ı "aşk sevginin ölçüyü aşmasıdır" şeklinde tanımlamak gibi.
Tanımın doğrusu "aşk, ölçüyü aşan sevgidir" şeklinde olmalıdır. Çünkü "sevgi" cins, "ölçüyü aşmak" ise ayrımdır.
b)Cinsin yerine maddenin alınması
Örnek "Kılıç kendisi ile kesilen demirdir" bu tanımda madde cins yerine kullanılmıştır. Hâlbuki kılıcın tanımı "Demirden yapılmış, eni şöyle olan, şu şekilde kesmeye yarayan, uzun yapılmış bir alettir." şeklinde olmalıdır.
c)Cinsin yerine şu anda mevcut olmayıp, önceden mevcut olan şeyin alınması
Örnek "Kül, yakılmış bir ağaçtır" tanımı gibi. Zira "Kül" daha önce ağaç iken şu anda ağaç değildir. Yani ağaçtan meydana gelmiş olsa da kendisinden ağaçtan bir eser kalmamış maddedir.
d)Cinsin yerine parçaların ya da bölümlerin alınması
Örnek "On " sayısı tanımlanırken "O beş ile beştir, ya da altı ile dörttür" demek gibi. Halbuki bu tanım "on, iki tane beşin toplamı olan sayıdır" şeklinde düzeltilir.
e)Kuvvetin yerine melekenin alınması
Örnek, iffet sahibinin tanımı için "şehevi lezzetlerden kaçınma gücü olan kimsedir." demek gibi. Bu tanımda kuvvetin yerine meleke alınmış olur ki bu doğru değildir. Doğru tanım, "iffetli, şehevi lezzetleri terk edendir." şeklinde olmalıdır.
f)Cinsin yerine türün alınması
Örnek "Şer insanlara zulüm etmektir." gibi. Bu tanımda zulüm şerrin türlerinden biridir. Şer ise zulüm dışında başka şeyleri de içine alan genel bir cinstir.
g)Zati olmayan ayrılmaz niteliklerin cins yerine konulması
Örnek, yerin ve güneşin tanımında "bir" ve "var" denilmesi gibi.

2-AYIRIM YÖNÜNDEN YAPILAN HATALAR
Cins olan şeyin ayırımın yerine veya hassa ya da ilintinin ayırım yerine konmasıyla meydana gelir.
Örnek "Zurna, çalgı aleti olan bir nefeslidir." tanımında cins, ayırım yerinde kullanılmıştır.

3-CİNS VE AYIRIMIN HER İKİSİ YÖNÜNDEN YAPILAN HATALAR
a)Bir şeyi kendisinden daha kapalı olan bir şeyle tanımlamak
Örnek "Ateş, nefse benzeyen bir cisimdir." demek gibi.
b)Zıttı zıt ile tanımlamak
Örnek, bilgiyi "Zan olmayan ve cehalet olmayan şeydir." şeklinde tanımlamak.
Örnek, "çift tek olmayan şeydir." şeklinde tanımlamak.
c)Bir şeyi kapalılık açısından kendisine eşit bir şeyle tanımlamak
Örnek, bilgiyi "Bilinen şeydir." Ve ya "sayesinde kişinin âlim olduğu şeydir." şeklinde tanımlamak gibi.
d) Bir şeyi kendisi ile ya da bilinme bakımından kendisinden sonra olan bir şeyle tanımlamak
Örnek, güneşin "Gündüzleri ortaya çıkan, ışık veren bir gezegendir." şeklinde tanımlamak gibi.
e) İzafet bakımından birbirine denk oldukları halde, aralarında izafet bulunan iki şeyi birbirine dayandırarak tanımlamak
Örnek, babayı " çocuğu olan, çocuğu da babası olan." şeklinde tanımlamak gibi.

4-TANIMLAYAN SÖZDE, MECAZ VE GARİP TERİMLERİ KULLANMA

5-İHTİYAÇ VE ZORUNLULUK OLMADIĞI HALDE TANIMDA AYNI VEYA BENZER ŞEYİ TEKRAR ETMEK
Örnek "Ney, enstrümantal nefesli bir çalgı aletidir."
6-BİRBİRİ İLE BİR ARAYA GELMEYEN ŞEYLERİ BİR ARAYA GETİRMEK, BÜTÜNÜ KENDİSİ İLE İLGİSİ OLMAYAN PARÇALARLA TANIMLAMAK
Örnek "Kitap, bilgi ve cehalet aracıdır."

7-TANIMLANAN ŞEYİ OLUMSUZU İLE TANIMLAMAK
Örnek, adaleti , "Adaletsizlikle tanımlamak gibi."

8-KENDİLİĞİNDEN BİLİNEN ŞEYLERİ TANIMLAMAK

9-TANIMI, TANIMLANANLA YA DA ONA EŞİT OLANLA YAPMAK
Örnek "İnsan beşeridir." gibi. İnsan beşer ile aynıdır.

10-EŞ ANLAMLI KELİMELER İLE TANIM YAPMAK
Örnek "İlmin tanımını bilgidir şeklinde yapmak."

TANIMDA ZİHNİN EN FAZLA ZORLANDIĞI YERLER
1-YAKIN CİNSİ ALMAK
Tanım yapacak kişi yakın cins sanarak her hangi bir cinsi alır ve bu da onun yanılmasına neden olur.
Örnek "İnsan düşünen, ölen bir cisimdir." şeklindeki tanımda "Canlı" kavramı ihmal edilerek "Cisim" terimi kullanılmıştır.
2-BÜTÜN AYIRIMLARIN ÖZNEL OLMASI GEREKMESİ
Bu tür nitelikler ayırımın yerine alınıp öznel nitelik sanılabilirler. Mesela , güneşin doğuşu esnasında ağacın gölgesi olduğunu söylemek gibi.
3-HİÇ BİR ÖZSEL AYIRIM DIŞARIDA KALMAYACAK ŞEKİLDE BÜTÜN ÖZSEL AYIRIMLARI ALMAK
Örnek, cisim için nefis sahibi ve duygulu denmesi gibi. Burada her iki ayırım için "Canlı" teriminde eşitlik sağlanır." İradesi ile hareket eden" ifadesi ihmal edilmiştir ve fark edilmesi çok dikkat gerektirir.
4-AYIRIMIN TÜRÜ AYAKTA TUTAN VE CİNSİ DE BÖLEN BİR ŞEY OLMASI
Örnek, cisim canlı ve canlı olmayan şeklinde bölündüğünde Özsel ayırım ile bölünmüş olur. Fakat "Cisim konuşan ve konuşmayandır." şeklinde bölünürse bu Özsel ayırım ile yapılan bir bölümleme olmaz.

TANIMLANAMAZLAR

1-Tecrübenin doğrudan doğuya verileri tanımlanamazlar. Mesela renklerin, kokuların, tatların ve seslerin tanımı yapılamaz.
2- Duyguların tanımı yapılamaz. Örneğin. aşkın, acının, sevginin ve nefretin tanımı yapılamaz.
3-Üstün cinslerin, yani son derece genel olan, daha üzerinde içlemi bulunmayan terimlerin de tanımı yapılamaz. Örneğin. Zaman, mekân, varlık ve birlik tanımları gibi.
4-Fertleri gösteren ve türleri olmayan tek şeylerin tanımı yapılamaz. Örneğin, Kocaeli, Gazali, Fatih Sultan terimlerinin tam tanımı yapılamaz. Sadece tasvir edilebilir.

BÖLME
Bölme tanımla ilgilidir ve tanımın tamamlayıcısıdır. Bölme, bir bütünün bölümlerine ayrılmasıdır. Terimin içine aldığı fertleri ortak niteliklerine göre ayırmaktır.
Klasik mantıkçılar iki tür bölmeden bahsetmişlerdir.
1-Bir bütünü kendisi oluşturan ortak öğelerine ayırarak bölme işlemidir.("Küllün eczasına taksimi" Örneğin tuz, sodyum ve klorürden oluşur. Fakat tuz, bileşenlerinden farklı bir maddedir. Bileşenler ise tuzdan farklı olmalarının yanı sıra birbirlerinden de bağımsızdırlar.
2-Bir tümelin tikellerine ya da tekillerine bölünmesidir." Küllün cüz'i yatına taksimi." Bu tür bölmede bölünenle bölümleri birbirinden ayrı şeyler değildir.
Örnek, aile, anne, baba ve çocuklara bölünür.
Bu bölme çeşitlerinin dışında beş tümel esas alınarak yapılan bölme çeşitleri de mevcuttur.
1-Cinsin türlere bölünmesi "Cevher' in cisim ve ruh diye", "Maddenin canlı ve cansız diye" bölünmesi gibi.
2-Cinsin ayırımlara bölünmesi "Otomobilin dizel ve benzinli diye", "Çizginin doğru ve eğri bölünmesi" gibi.
3-Bir konunun ilintileriyle bölünmesi "İnsanın sağlıklı ve hasta şeklinde " bölünmesi gibi.
4-İlintinin farklı konulara bölünmesi "Islanmanın ya hortumla ya da yağmurla olması" gibi.
BÖLMENİN ŞARTLARI
1-Bölme tam olmalıdır. Örneğin, canlı ya yürüyendir ya da yüzendir şeklindeki bölme, "uçanı" içine almadığından tam değildir.
2-Bölümlerden biri, bölünenin aynı ya da ona aykırı olmamalıdır. Örneğin, "çizgi ya doğru olur veya eğri olur." bölmesi doğrudur. "Çizgi ya çizgidir veya eğri çizgidir", "Çizgi ya doğrudur ya da dairedir" bölmeleri ise yanlıştır.
3-Bölünen terimler birbirine döndürülmemeli ve birbirini içine almamalıdır.
Canlıyı vücut, kol-bacaklar, baş ve beyin şeklinde bölmek yanlıştır.
4-Bölünen terim, bölümlerden daha genel olmalıdır. Çünkü bölünen, bütün cins, bölümler ona bağlı parçalardır.

SINIFLANDIRMA
Sınıflandırma, varlıkları cins ve türlerine bölerek onları bir sıra ve düzen içerisinde göstermektir.
Sınıflandırma işleminde varlıklar ve eşya, benzerliklerine ve farklılıklarına göre ayrılarak basitten karmaşığa doğru sıralanır.
Bölme ile sınıflandırma birbirine karıştırılmamalıdır. Bölme, sınıflandırmadan daha geneldir. Her sınıflandırma bir bölmedir, fakat her bölme bir sınıflandırma değildir.
SINIFLANDIRMANIN ÇEŞİTLERİ
1- Yapay Sınıflandırma
Pratik hayatta sıkça kullanılan sınıflandırma çeşididir. Örneğin, kütüphanedeki kitapların, boylarına göre, eczanedeki ilaçların bulma kolaylığına göre sınıflandırılması bu kapsamdadır.
2-Doğal(Tabii) Sınıflandırma
Buna gerçek sınıflandırma da denir. Bilimlerde yapılan sınıflandırma bu sınıflandırmadır. Mesela hayvanların omurgalı olma özelliği sınıflandırma için esas olan bir niteliktir. En çok biyolojide bitkiler ve hayvanlar âlemine dair olan sınıflandırmadır.
SINIFLANDIRMANIN ŞARTLARI
1- Sınıflandırma tam olmalıdır. Gereksiz yere çoğaltılmamalıdır.
2- Sınıflandırılacak bütün varlıklar, yalnızca ilgili oldukları tür içinde yer almalıdır.
3-Sınıflandırılan varlıklardan hiç biri aynı zamanda iki ayrı tür içerisine konulmamalıdır.
-Klasik mantıktaki tanım ve bölme konuları, metodoloji çalışmalarının ön plana çıktığı YENİÇAĞ 'da önem kazanmıştır.


Kaynak: https://www.tebyin.com/index.php?topic=3399.0

  • Üniversite: Kocaeli Üniversitesi

Aslı Buyuk

  • Üniversite: Hiçbiri

Fatma yoldaş

Linkleri Görebilmeniz İçin Lütfen Giriş Yap  veya Kayıt OlAllah razı olsun
  • Üniversite: Kocaeli Üniversitesi

Ahmet Öz Koü.

Böyle çalışmalar çok faydalı çok teşekkürler emeğinize sağlık Allah razı olsun
  • Üniversite: Kocaeli Üniversitesi

Yukarı git