Mantık 4. Ünite ( Farklı Özet)

Başlatan Lütfiye Demiral, 09 Kasım 2019, 00:07:05

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Aşağı git

Lütfiye Demiral

Kavram teorisi
Aristoteles geleneğine bağlı olan klasik mantık tasavvurat ve tatbikat şeklinde iki ana bölümden oluşur.
Tasavvurat bölümünde: kavram ve tanım
Tasdikat bölümünde: önerme Akıl yürütme ve 5 sanat yer alır
Beş sanat: Burhan,cedel, hitabet, şiir ve safsatadır
 Mantığın atası babası Aristo'dur.
Kavramın tanımı ve mahiyeti
Kavram kavramaktan gelir bir şeyin kavraması ile elde edilen zihinsel tasarımdır. Örneğin "masa" kavramı farklı nesne ve şekillerle yapılan nesnelere klasik gelen bir tasarımdır masa kavramı tahta, Demir, yuvarlak, kare, üç ayaklı, dört ayaklı gibi Farklı özelliklere sahip tüm masaları temsil eder.  Kavram en bilinen ifadesi ile bir objenin zihindeki tasavvuru dur buna fikirde denir.  kavram dille ifade edildiği edildiğinde mantıkta Terim adını alır kavram soyutlama yapılarak elde edilir Örneğin "kitap" doğada yoktur o farklı nitelikteki nesneleri mesela Ciltli- ciltsiz, eski-yeni, kalın -ince gibi somut kitapları temsil eder kavramları anlamak için kelimeler kullanılır Fakat her kelime bir kavrama karşılık gelmek zorunda değildir her Terim kelimedir Fakat her kelime bir terim değildir.
Hayal bir kişiye ait düşünme yani kişiye özel iken kavram ise geneldir Hayal belirli bir objenin ve bir anın tasarımı iken kavram geneldir Örneğin ad rengi eğri yelesi duruşu gibi hayalinde tasarlarken Halbuki at kavramı geneldir hayalin en güçlü olduğu duyu görme duyusu dur müfekkire kuvveti hayale gelen insan suretini iki parçaya ayırıp yarısını insan yarısını az şeklinde takip edebilir fakat görülmeyen şeyi hayal etmek de mümkün değildir
 
Kavram yalnızca bir şeyin zihindeki tasarımı iken tanım birçok kavramın bir araya gelmesi ile oluşur Örneğin kuş kavramı kuş denilen varlığın zihnindeki tasarımıdır tanımı yapmak için ise kuş hakkında bilgi vermek gerekir
 kavramlar
- tek başına doğru ya da yanlış olamazlar
- tek başına tasdik ve inkar özelliği taşımazlar
- tanımda kullanılırlar,  bizzat Tamam yapamazlar
 
Kavramların ifade edilişi ve delaletler:
Kavramlar bir takım semboller ve işaretler ile ifade edilirler. Sözlü ya da sözsüz ifade edilmesine delalet denir. Mantığın konusu sözlü olan vaz-i delalettir
Delalet  A) sözlü
               B) Sözsüz
A.1. Sözlü tabi
A.2. Sözlü akli
A.3. Sözlü vaz'i
A.3.1. Mutabakat
A.3.2. Tamamun
A.3.3. İltizam
B.1. Sözsüz tabii
B.2. Sözsüz akli
B.3. Sözsüz vaz'i
1. Mutabakat yoluyla delalet: İsmin kendisini karşılayan bir şeye karşılık olarak konmasıdır. Örneğin "duvar" teriminin duvara delaleti "ev" teriminin eve delaleti
2. Tazammun yoluyla delalet: Bir şeyin başka bir şeyi ya da şeyleri içermesidir. Örneğin İnsan kelimesinin canlıya delaleti gibi
3- iltizam yolu ile delalet: iltizam zihni olarak bir terimin diğer terimi zorunlu olarak gerektirmesidir. Örneğin "Tavan" kelimesinin duvara delaleti iltizamdır.
 
Kavram çeşitleri
1- Tek Tek Ele Alınış larına Göre Kavram Çeşitleri
A) Tümel, tikel ve tekil kavramlar: tümel, bütün insanlar. Tikel, bazı insanlar. Tekil, Aristo
B) soyut ve somut: yiğitlik, kitap
C) kollektif ve distributif: kollektif ordu.. Düstribütif asker
D) Olumlu ve olumsuz: mutlu- mutsuz
Kavramların bu şekilde ayrımını ilk defa İngiliz mantıcısı De Morgan yapmıştır
* çelişik iki kavram çelişmezlik ilkesi ne göre düşünebilen tüm şeyleri net bir şekilde iki alana ayırır bir şeye "ak" dediğimizde geriye kalan her şey olmayan olur ve orada hiçbir orta kavram yer almaz.
E) Açık-seçik: kavramların açık seçik olmaları Descartesle birlikte felsefede önemli bir tartışma konusu olmuş açıklığı ve seçikliği bilgide doğruluğun ölçütü sayılmıştır daha sonra Leibniz de bu konu üzerinde durmuştur.
Birbirleri ile olan ilişkilerine göre kavramlar
A) Özsel-İlintisel: bir kavram başka bir kavrama yüklendiğinde yüklenen kavram yüklenilenin özünün içinde ise yani varlığı onun varlığına bağlıysa Ona özsel kavram denir. Örneğin "insan akıllı hayvandır" önermesin de insan kavramına akıllı hayvan kavramı yüklenmiştir Akıllı olmak sadece insana özgüdür.
 Eğer yüklenen kavram yüklendiği şeyin özüne dahil değil ise yani yüklenen kavram ortadan kaldırılınca yüklenilen ortadan kalkmıyorsa böyle kavrama ilintisel(arızi) denir. Örneğin "insan uyuyan bir canlıdır" önermesinin de uyumak kavramı insanın özüne dahil olmadığından insan için insana göre ilintiseldir.
 Çünkü uyumak sadece insana özgü bir nitelik değildir uyuyan başka hayvanlar da vardır.
B) Mutlak- İzafi: Bir başka nesnenin varlığına ihtiyaç duymadan bir nesneye işaret eden kavrama mutlak(bağıl olmayan) denir. Örneğin insan eğitim gibi.
Bir kavramın işaret ettiği nesne başka bir nesne olmadan düşünülemiyorsa bu kavrama izafi(bağıl) bir kavram denir. Örneğin bir kimseye çocuğu olmadan "Baba" denmez Öyleyse Baba izafi bir kavramdır.
 
Kavramların Çeşitleri Delaletleri
Nelik: Tümel bir kavramın yalnızca zihindeki fertleri dikkate alınırsa buna nelik(mahiyet) denir bir şeyin tasavvuru yani Ne olduğudur. Örneğin öğrenci gibi.
Gerçeklik: Tümel bir kavramın zihin dışındaki fertleri dikkate alınırsa buna gerçeklik(hakikat) denir Örneğin ilahiyat öğrencisi gibi
Bir kavramın neliğinin olması tasavvurunun zihinde bulunması düşünülmüş bir şey olması demektir. Örneğin zihnimizdeki otomobil özellikleri otomobil kavramının neliği dış dünyadaki otomobiller bu kavramın gerçekliğidir.
Kimlik: gerçekliği olan bir kavramı ona nitelikleri ile ortaya koyup diğerlerinden ayırmaya kimlik (hüviyet)  denir. Örneğin Kocaeli ilahiyat fakültesi öğrencisi gibi kimlik bir neliğin kendini özel bir takım nitelikleri ile öteki fertlerden ayrılmasıdır.
 
İÇLEM VE KAPLAM
Kavramları ifade etmek ve ne anlama geldiklerini tamamlamak için içlem ve kaplamının ne olduğu belirtilir.
A) İçlem: bir kavramın içine aldığı fertlerin ortak özelliklerine karakterlerini delalet etmesidir. Örneğin canlılık ,etçilik ,yırtıcılık, güçlülük gibi özellikler aslan kavramının içlemini oluşturur.
B) Kaplam: bir kavramın içine aldığı fertlere delalet etmesidir. Örneğin Afrika aslanı, Çöl Aslanı, erkek aslan, dişi aslan, yavru aslan gibi Aslan kavramının fertleri olup bu kavramın kaplamını oluşturur.
İçlem içine alan kaplam ise içine giren terimdir.
Bir kavramın içlemi ve kaplamı ters orantılı olarak değişir yani Kaplan çoğalınca içlem azalır içlem çoğalınca kaplam Azalır Örneğin Kavak kavramından ağaç kavramına geçerken kaplam artar içlem azalır ağaç kavramının kaplamı daha geniştir.
Kavak ağacının içlemi ise ağaçtan fazladır çünkü ağaç kavramı Kavak kavramının bütün özelliklerini içine almaz.
Bir terimi seçik olarak tanımlamak için o terimin içlemine, açık olarak tanımak içinse kaplamına bakmak gerekir.
 
KAVRAMLAR ARASI İLİŞKİLER
İki kavram arasındaki ilişki 4 açıdan incelenir:
1-Eşitlik: iki kavramdan her biri diğerinin bütün fertlerinin karşılarsa bu iki kavram arasında eşitlik var demektir .Örneğin konuşan ve gülen kavramlarının her ikisi de insana has vasıflardır.
2. Ayrıklık: iki kavramdan her biri diğerinin hiçbiri perdenin içine almazsa bu iki kavram arasında ayrıklık vardır. Örneğin insan kavramının hiçbir ferdi at kavramının içine;  at kavramının hiçbir ferdi ise insan kavramının içine girmez.
3. Tam Girişimlilik:  iki kavramdan yalnız biri diğerinin bütün fertlerini içine alırsa bu iki kavram arasında tam girişimlilik vardır Örneğin insan kavramı içine giren bütün fertler ölümlü kavramı içine girer fakat ölümlü kavramı içine giren bütün fertler insan kavramı içine girmez.
4. Eksik Girişimlilik: iki kavramdan her biri diğerinin bazı fertlerini içine alırsa aralarında eksik girişimlilik vardır Örneğin memeli kavramının bazı fertleri balık kavramı içine balık kavramının bazı fertleri de memeli kavramı içine girer.

Kaynak: https://www.tebyin.com/index.php?topic=3396.0

  • Üniversite: Kocaeli Üniversitesi

Emine Acar

  • Üniversite: Kocaeli Üniversitesi

Yukarı git