Mantık 1. Ünite (Farklı Özet)

Başlatan Lütfiye Demiral, 08 Kasım 2019, 23:52:07

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Aşağı git

Lütfiye Demiral

Mantık nedir
Mantığın kelime anlamı
Arapçada konuşma düşünme anlamına gelen nutk kelimesinin yunancadaki karşı karşılığı akıl düşünme konuşma anlamlarına gelen logostur, ilk kez kullanan antik çağ Yunan filozoflarından herakleitos a göre evrendeki oluş varlıklar arasındaki zıtliktan ve her şeyin kendi zıttına dönmesinden meydana gelir Yunan felsefesinde evrenin işleyişindeki rasyonel düzeni ifade edecek şeklinde kullanılmıştır
Farabi eski bilim adamları ve filozoflar mantık kelimesini 3 anlamda kullanmıştır
1) dıştan konuşma
2) 2) işten konuşma
3) İnsan yaratılışında var olan ruh kuvvetidir
Osmanlı dönemi mantıkçı larından Ali Sedat da Seyyid Şerif cürcani den naklen mantı kelimesinin hem söz anlamında nutki Zahire hem de makule atın idrâki anlamında Mutki batiniyye delalet ettiğini belirtir mantı kelimesinin hem düşünme hem de konuşma anlamlarına içerdiği görülür
Mantık terim anlamı
Mantıklı konuşur musun gibi sözler doğru düşünme tarzını ifade ederken
Mantık bilmeyenin ilmine güvenilmez gibi ifadeler bir bilim dalı olarak kullanılır
Yani mantık bilimi düşünme tarzını mantık kurallarını uygunluğu tespit eder
İslam dininde de düşünmenin önemli bir yeri ve önemi vardır Duygu ve iradenin yanında düşünce boyutu beynin önemli bileşenlerinden biridir mantığın ilgilendiren ise her türlü düşünme değil belirli bir düşünme tarzıdır o deneysel bilimlerin ilgilendiği ve daha çok psikolojinin alanına giren mantıksal düşünme akıl yürütme ve bazı düşünme türünün nasıl oluştuğu fizyolojik beyinle ilgili nedenleri ve işlemleri ile ilgilenmez mantı ilgilendiren yalnızlığı düşürme türünün formülüdür düşünmenin oluşumundan ve düşüncenin içeriğinden bağımsız olarak düşünceler arasındaki formel akıl yürütme ilişkilerini ele alır akıl yürütmeler de kendi içlerinde geçerlilik ve geçersizlik yönünden inceleyerek geçerli akıl yürütme formlarının bilgisine ulaşmaya çalışır
Tutarlı düşünme ele alan Mantık ister istemez düşünmenin dişi vurulmasında en önemli araç ulan dili de incelemek durumundadır
Akıl ilkeleri
Mantık ilkeleri de denilen akıl ilkeleri özdeşlik çelişmezlik 3 halin imkansızlığı ve yeter sebep olmak üzere 4 tanedir
Özdeşlik ilkesi
Bir şey neyse odur her şey kendisinin aynıdır ,a a dur
her şeyin kendi kendisiyle aynı olduğunu ve düşüncenin kendi kendisi ile uygunluğunu gösterir özdeşlik bir şeyin kendisiyle aynı ve bir olmasıdır analitik önermeler olup düşünce evrenimizi yeni bilgi katmazlar zira bir akıl yürütmenin başında bir terime verilen anlam ne ise o akıl yürütme boyunca söz konusu terim hep aynı anlamı taşımaktadır böylece akıl yürütmenin tutarlılığı sağlanmış olur diyaloğun tarafları kullandıkları aynı kelimeye farklı anlamlar yüklediklerini de bu fikir karşılıklarına yol açar ve doğruyu ortaya koyma ve anlaşma imkanı olmaz
Çelişmezl
ik ilkesi
Bir şey aynı anda ve aynı yerde hem kendisi hem de kendisinden başka bir şey olamaz
A hem A hemde A olmayan değildir
özdeşlik ilkesi bir şeyi kendisi ile tanımlarken çelişmezlik ilkesi kendisinden başka olanlardan ayırarak tanımlar bu ülke özdeşlik ilkesinden daha fazla şey söylemek de başkalarını ve farklı olanları düşünmemizi sağlamaktadır örneğin hem bilgisayar açıktır hem de bilgisayar açık değildir
Burada çelişmezlik ile karşıtlığı birbirine karıştırmamak gerekir çelişmezlik ilkesi a ile a olmayanın aynı anda birlikte doğru olmayacağı iken karşıtlık ifade eden iki önerme aynı anda doğru olabilir örneğin bazı insanlar öğretmendir bazı insanlar öğretmen değildir
Çelişmezlik ilkesi ile kurulan bir önerme ili çelişiyor arasında hiçbir zaman hiçbir ara değer bulunmazken karşıt önermeler arasında ara değer bulunur
Aristoteles çelişmezlik ilkesi ne aynı niteliğin aynı zamanda aynı özneye aynı bakımdan hem ait olması hem de olmaması imkânsızdır şeklinde açıklar
Üçüncü halin imkansızlığı ilkesi
Bir şey ya doğru ya da yanlıştır bunların dışında 3. Bir seçenek yoktur Aristoteles bu ülkeyi iki çelişik ifadelerden biri doğru ise öteki zorunlu olarak yanlıştır şeklinde ifade etmiştir örneğin aynı zaman ne şartlarda hem gece hem gündüz olmaz ya gecedir ya da gündüzdür üçüncü bir ihtimal yoktur
Yeter sebep ilkesi
Yeter sebep ilkesi ne akıl yürütme ilkeleri arasında sayan Leibniz'e göre akla dayanan bilgilerimiz iki büyük ilçeye dayanırlar birincisi çelişme ilkesi 􀳦kincisi ise yeter sebebi ilkesidir bu ülke gereğince yeter bir sebep olmadıkça hiçbir olgunun doğru veya var hiçbir hükmün gerçek olmayacağını olgunun niçin böyle olup da başka türlü olmadığını anlarız yani bu ülkeye göre bir önermenin doğru ve bir şeyin de var olması için yeter sebebi olması zorunludur
Bu ülkede daha çok bir şeyin varlık nedenini ortaya koyduğundan dolayı onun mantık ilkesi olmaktan ziyade varlık ilkesi olduğunu savunulmuştur örneğin depremlerden için çok sayıda evin yıkıldığı
Yeter sebep ilkesi nin varlığa uygulanmasından sebepli ve amaçlı kileri ortaya çıkar
Sebeplilik her olayın bir sebebi vardır sebepsiz hiçbir şey olmaz örneğin suyun kaynamasını nedeni kaynama derecesine kadar ısıtılır ması dolayısıyla bu ülkeye bağlı olarak determinizm ortaya çıkar determinizm ilkesine göre gerekli şartlar bilindiğinde olayların sonuçlarını önceden ön görmek mümkündür
Amaçlılık var olan her şeyin bir amacı vardır şeklinde ifade edilir dolayısıyla evrendeki hiçbir şey boş yere yaratılmamıştır olup hepsi bir amaca yöneliktir örneğin kulağın varlık amacı duymak
Mantığın mahiyeti ve konuları
Mantığın mahiyeti
Mantık doğru düşünmenin ve akıl yürütmenin şartları ile kurallarını bildirir fakat burada doğru kelimesi kullanılırken mantık doğrusu ile bilgi doğrusu arasında farka dikkat etmek gerekir mantık doğru düşüncenin bilimidir ifadesindeki doğru ile mantık doğrusu ya da akıl doğrusu kastedilir mantık doğrusu akıl yürütmenin biçimi ile ilgilidir ki buna akıl yürütmenin geçerliliği de denir bilginin içeriği ile
ilgili olan bilgi doğrusu söz konusu olduğunda hükmün içeriği ile de ile ifade ettiği obje arasındaki uygun luktan bahsedilir ki buna da geçerlilik denir özetle zihin kendisine sunulan öncülerden akıl yürütme kurallarını doğru işleterek sonuçlara varır burada varılan sonuçlar zeyni nasıl malzemenin verdiği ile ilgilidir malzemenin niteliğinin ne olduğunu tespit edilmesi malzemenin ilgili olduğu alana ilgilendirir ki burada da insan bilgisi ve iradesi rol oynar buna göre mantı karşımıza iki şekli ile çıkar
A) formal biçimsel Suri mantık
Düşünülen konu ve objeden bağımsız bağımsız olarak yalnızca zihnin kendi kendisiyle uygunluğunu araştırır düşünen maddeyi değil düşünen Zihni ele alır formel mantık Aristoteles tarafından kurulmuş olup ona temel mantık adı da verilir
B) içeriksel maddi mantık
Özel mantık ya da metodoloji de denilen bu mantıkta zeynin konusu olan maddelere uygulanması bakımından işleyiş kanunlara incelenir dinin konusu bilinç ve idrakın objesi olan her türlü doğa ruh ve toplum olaylarıdır delillerin doğruluğu ya da yanlışlığı konusunda hata yapmamak için hangi kurallara uyulacak ağını gibi inceleme alanı içerisindedir bu mantığın bu bölümüne uygulamalı mantık adı da verilir
Mantığın konuları
Mantık doğru ve tutarlı düşünmenin Kural ve yasalarını ortaya koyan bir bilimdir amacı bilinenden bilinmeyene ulaşmayı sağlayan yolları yani akıl yürütme yollarını ortaya koyan mantığın temel konusu tasavvur ve tasdiktir tasavvur bir şeyin zihnindeki karşılığı tastik ise iki terimi birbirine yaklaştırarak veya uzaklaştırarak onaylamaktır terimler yani beş tümel kategoriler ve tanım tasavvur önermeler ve akıl yürütmeler tasdik içerisinde yer alır buna göre mantığın konularını şöyle sıralayabiliriz
1)terimler bu başlık altında beş tümel ve kategorileri de ele alır terimlerden tanımlara ulaşılır ayrıca terimler olmadan önermeler ile akıl yürütmeleri elde edemeyiz Çağdaş mantıkçıları buna kavram mantı adı verilmiştir
A) beş tümel isagoci cins tür ayrım Hassa ve ilinti aranızdan oluşur sistematik olarak ilk defa porphyriis tarafından ise koca adlı eserinde ele alınmıştır
B) kategoriler (Kitabul makulat)kendileriyle her şeyi ifade etmeye çalıştığımız en gelen kavramlardır Aristoteles Cevher nicelik nitelik görelik zaman mekan durum sahip olma etki ve ilgi olmak üzere 10 kategori Sayar
2) önermeler (perihermenias/kitabul ibare)bu başlık altında önermenin unsurları önerme çeşitleri önermeler arasında ilişkiler önermenin döndürülmesi gibi konuları ele alır
3) kıyas (analitik kitabul burhan )kıyısın yapısı şartları kuralları modelleri şekilleri ve çeşitlerini inceler
4) Burhan (analitikler kitabul burhan)kesin ve en sağlam yani yakını kıyasla nasıl oluşturabileceğini tartışıldığı bölümdür
5) cedel(topikler kitabul cedel)tartışmalarda tarafların karşılıklı olarak birbirlerini kendilerini haklı çıkaracak deliller kullanarak yenme ve susma yollarının tartışıldığı bölümdür
6) hitabet (retorik kitabul hitabe)muhatabı etkileyici ve ikna edici konuşmalar yaparak susturma yollarının tartışıldığı bölümdür
7) şiir (peolitika kitabus şiir)hayal gücüne dayalı sözlerle duyguları coşturma baskı altında tutma ya da fikirleri savunma veya yerme yollarının tartışıldığı bölümdür
8)safsata(sofistik çürütmeler kitabus sofistike)aldatıcı yanıltıcı ve saptırıcı nitelikte olan sahne delillerinin kuruluş amaçlarını şekillerini ve bu tür sahte delillere karşı korunma yollarını gösteren bölümdür


Kaynak: https://www.tebyin.com/index.php?topic=3393.msg0;topicseen

  • Üniversite: Kocaeli Üniversitesi

Şanver Tatlı

Hay MâşâÂllah hocam
Allah razı olsun
Emeğine sağlık
  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi

Yukarı git