Sıfatlar Allah'ın ne Aynıdır, ne de Gayrıdır

Başlatan Harut, 05 Aralık 2018, 21:10:18

« önceki - sonraki »

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Aşağı git

Harut

Sıfatlar Allah'ın ne Aynıdır, ne de Gayrıdır



Yani Allah Taâlâ'mn sıfatları O'nun zatının aynı ve tıpkısı ol­madığı gibi zatının başkası da değildir. Onun için (Allah'tan başka ve) gayrı olan varlıkların da ezelî olması ve kadîmlerin birden fazla olmaları lazım gelmez. Hıristiyanlar, gerçi "birbirinden başka kadîm varlıkların mevcut olduğunu" açıkça söylemişlerdir ama, "vücûd", "ilim" ve "hayat" dedikleri ve "baba-oğul-Ruhu'1-kuds", diye adlan­dırdıkları üç uknum (ekâmm-ı selâse) kabul ettikleri için kâfir ol­maları lâzım gelmiştir. İddialarına göre "ilim" uknumu, yani unsu­ru Hz. İsa (a.s.)'nın bedenine intikal etmiştir. Şu halde Hıristiyanlar bu uknumların infikâk ve intikallerini (yani Allah'tan ayrılmaları­nı ve başka yerlere geçmelerini) caiz görmektedirler. Onun için de birbirinden başka (ve aralarında muğayeret bulunan li-zatihî) vacibler ortaya çıkmaktadır.

itiraz: (Mutezileden) biri çıkıp da şöyle diyebilir: Çok ve birden fazla olma hali, "yekdiğerinden ayrılmaları caiz olması" manâsına gelen "birbirinden başka olma" esasına bağlanamaz, dayandırıla­maz. (Taaddüd ve tekessürün, infikâkm caiz olması manâsına gelen tegayur esasına bağlanmasını reddediyoruz). Zira şurası kesindir ki,1,2, 3... v.s. gibi sayı mertebelerinde birden fazla ve çokluk olma urumu vardır. Bununla beraber bu sayıların bazıları, öbür bazılarının parçalarıdır. Parça ise bütüne mugayir olmaz. (Halbuki bunla­rın aralarında zıddiyet ve başkalık yoktur. Meselâ, on sayısının için­de bulunan on tane bir rakamından hiç biri öbürüne, muhalif değil­dir. Bununla beraber on sayısının birbirinden ayrılmaları (infikâk etmeleri) caizdir. Bunun gibi Allah'ın sıfatları zatına mugayir yani zatından gayri değildir, ama ondan infakâk etmeleri ve ayrılmaları caizdir, denebilir. (Böylece iddianız geçersiz olur).

Ayrıca, ister aralarında mugayeret ve başka olma hali bulunsun, isterse bulunmasın, sıfatların çok ve birden fazla olduğu konusun­da ihtilaf yoktur. (Buna nazaran Sünnîler kadim varlıkların çok ve birden fazla olduğunu kabul etmektedirler).

Cevap: İmkânsız olan, kadîm zatların birden fazla olmasıdır. "Bir zat ile onun sıfatlarının ezelî olması" değil. Ayrıca, "sıfatlar bi-zatihi vâcibu'l-vücûttur" sözünü söylemeye cüret etmemek gere­kir. Tersine bu konuda şöyle denmelidir: "Sıfatlar vacib ve zarurî varlıklardır. Fakat vücub ve zaruretini kendilerinin dışında olan bir şeyden almazlar." (Vâcib li-gayrihi değildir). Tersine, "O, sıfatın ne aynı ne de gayrıdır", manâsında "sıfatlara vâcibtir", denir. Bura­daki "O" sözü ile Allah Taâlâ'nın zatını kasdetmekteyim. "Li-zatihî vâcibu'l-vücûd Allah Taâlâ ve O'nun sıfatlarıdır", diyenlerin anlat­mak istedikleri şey budur. Onlar demek isterler ki: Sıfatlar, mukad­des ve müteâl olan, vâcib zattan dolayı vâcib ve zarurîdirler. (Sıfat-. îarın vücubu zatın vücubuna dayanır). Aslında ve zatları itibariyle sıfatlar (vâcib değil) mümkündür. (Çünkü var olmak için Allah'ın zatına muhtaçtırlar). Mümkünün kadîm olmasında herhangi bir imkânsızlık yoktur. Şu şartla ki: Mümkün, kadîm olan zatla kâim olacak, vâcible var olacak, ondan ayrı bulunmayacak. Her kadîm bir ilah değildir ki, birden fazla kadîm ve ezelî varlığın mevcut oluşun­dan, birden çok ilahın mevcut olması lazım gelsin. Fakat yine de (Allah, kadîmlerle kadîmdir, demektense), "Allah, sıfatlariyle ka­dimdir" denilmelidir. "Her biri bi-zatihi kadîmdir, ulûhiyet sıfatlariy­le muttasıftır," şeklinde bir vehmin akla gelmemesi için «kadîmler» sözünü (kayıtsız, şartsız ve) mutlak olarak söylemem elidir.

Sıfatlar konusunun anlaşılması çok zor ve çetin olduğu için Mu­tezile ve felsefe sıfatları kabul etmeme; Kerrâmiye, sıfatların kadim olduğunu kabul etmeme, Eş'arîler ise sıfatların "zatın aynı olduğu­nu da, gayrı olduğunu da" kabul etmeme kanâatına ulaşmışlardır.

İtiraz: "Sıfatlar, Allah'ın zatının aynı da değildir, gayrı da", sözü görünüş itibariyle çelişkili iki şeyi ortadan kaldırmaktır ama aslın­da ve hakikatte çelişkili iki şeyi ve iki zıddı bir araya getirmekten başka birşey değildir. Zira sarih ve açık olarak, "Sıfatlar zatın gayri değildir" demek, zımnen ve kapalı olarak, "Sıfatlar zatın aynıdır", hükmünü kabul etmek gibidir. Sıfatların zatın aynı olmadığını açık­ça ifade etmekle beraber, bunların var olduklarını kabul etmek, iki zıddı bir araya getiren çelişkili bir hükümdür.

Sarih ve açık olarak ayniyeti reddetme (ve sıfatlar zatm aynı de­ğildir, deme) halinde de durum böyledir. Zira bir şeyden çıkan an­lam ve kavram, eğer diğer bir şeyden çıkan anlam ve kavram değil­se birinci şey, ikinci şeyden başkadır; aksi halde birinci şey, ikinci şeyin aynıdır. İkisi arasında ortalama bir şey düşünmek de müm­kün değildir. (Mantıktaki, üçüncü ihtimali dışta bırakma prensibi: Bir şey ya vardır, ya yoktur. Bir şey kendisinin ya aynıdır veya gay­rıdır, eğer aynı ise gayri; gayrı ise aynı değildir, üçüncü bir ihtimal yoktur).

Cevap: (Kelâmcılar buradaki gayriyeti ve) başkalığı, "îki varlı­ğın, biri olmadan diğerinin mevcudiyetinin tasavvur ve takdir edil­mesi biçiminde olması" tarzında tefsir etmişlerdir. Yani iki varlığın yek diğerinden ayırdedilmesi imkân dahilindedir. Ayniyeti ise, esasta bir derece farkı bulunmadan, iki varlığın anlam ve kavram itibariyle bir (müttehidi olmaları, şeklinde tarif etmişlerdir. Bu du­ruma göre aralarında, zıdlık ve çelişki yoktur. Hatta ikisi arasında ortalama bir Linkleri Görebilmeniz İçin Lütfen Giriş Yap  veya Kayıt Ol tasavvur edilebilir.

Şöyle ki; bir şeyin anlam ve kavramı, diğer şeyin anlam ve kav­ramı gibi olmayacak, ama onsuz da var olmayacak şekilde olması mümkündür. Bütüne göre parçanın, zata nazaran sıfatın, bazı sı­fatlara nisbetle diğer bir sıfatın varlığı gibi. (Kül cüz değildir, cüz de kül değildir, ama parçalar olmadan da bütün olmaz).

Şüphesiz ki, Allah Taâlâ'nın zatı ve sıfatları ezelîdir, ezeli olan bir şeyin yok olması imkânsızdır. (On sayısından olan bir sayısının, on sayısı olmadan varlığını sürdürmesi ve bir sayısı olmadan on sa­yısının bekası imkânsızdır. Zira bir sayısı on sayısmdandır). Onun için de on sayısının olmaması bir sayısının olmaması, on'un omıası da birin olması demektir. Halbuki hadis mahlûk sıfatlarda durum bunun aksinedir. Zira, belli bir sıfat bulunmadan bir şeyin zatının kâim olduğu tasavvur edilebilir. Onun için de (mahlûk ve hadis var-hklardaki bahis konusu) sıfat zatın gayrı olur. Kelâm âlimleri me­seleleri böyle açıklamışlardır. Fakat bunun doğruluğu tartışılabilir.

Bu konu şunun için   tartışılabilir:   Kelâmcılar, eğer   "başkalık" (gayriyet ve tegâyur) sözü ile, "iki şeyden herbirinin birbirinden ayrılmasının her iki taraf itibariyle sahih olması", manâsını kaydediyorlarsa, "sânî ve yaratıcı karşısında âlemin durumu", "mahalle göre arazın vaziyeti" ileri sürülerek, çelişkiye düşürülebi­lirler. Zira yokluğu imkânsız olan sâni olmadan âlemin varlığını dü­şünmek kabil değildir. Meselâ, siyahlık gibi bir araz, mahal olma­dan düşünülemez. Bu, (noktadaki çelişki gayet) açıktır. Zira bun­lar arasında bir başka olma (ve tegayür) halinin kesinliğinde (Sün­nî ve Mutezile kelâmcıları arasında)  ittifak vardır.

Şayet (iki taraf itibariyle değil de sadece) bir taraftan ayrılma­sının sahih olması kaydi ile yetinirlerse, bu takdirde de "bütün ile parça, kül ile cüz" arasında bir mugayeretin ve başka olma halinin var olması lazım gelir. Zat ile sıfatları arasındaki münasebet için de durum budur. Zira bütün olmadan parçanın, sıfat olmadan zatın var olacağı kesindir. "On olmadan birin bekası imkânsızdır", şeklin­de ileri sürdükleri görüşün yanlış olduğu açıktır, (Zira, bir bütün olarak kabul edilen on rakamı zaten tek tek birlerden meydana gel­mektedir. Mürekkeb ve bütün olan bir şeyin yok oluşundan o şeyin parçalarının da yok olmaları gerekmez).

Bu itiraza şu şekilde karşı bir itiraz yöneltilemez: (İki tarafın da birbirinden ayrı düşünülmesinin sahih oluşu manâsmdaki mugayeretten) maksad: "îki şeyden, herhangi birisi bulunmadan diğeri­nin farazi olarak bile olsa var olmasını tasavvur etmenin imkân da­hilinde olmasıdır, isterse bunlardan birinin var olması imkânsız ol­sun". Meselâ bazan âlem, (mucidi dikkate alınmadan) var olarak düşünülür, daha sonra sânî ve yaratıcısının bulunduğu delille ispat edilmek istenir.

Fakat, küle göre cüz, bütüne göre parçada durum böyle değil­dir. Zira bir rakamı olmadan on rakamın mevcut olması imkânsız olduğu gibi. On tam sayısı olmadan, on'dan bir olan (yani on tam sayışının bir parçası olan) birin varlığının düşünülmesi de imkân­sızdır. Çünkü bu manâdaki «bir» var olsa, o on'dan (olan) bir olmazdı (on'un parçası olan bir değil, mutlak bir, on sayısı dikkate alınma­dan düşünülen bir olurdu).

Velhasıl, vasıftaki izafîlik muteberdir. (On'un parçası ol­ması itibariyle bir'in varlığını düşünemeyiz, ama mutlak biri düşü­nebiliriz. Fakat bu mutlak değil, izafî bir vasıftır). Bu takdirde infikâk ve birbirinden ayrılmanın imkânsız olması da açıktır. Çünkü biz diyoruz ki, (Sünnî kelânıcılar ilâhî) sıfatlar arasında bir mugayere­tin ve zıdlığın bulunmadığını, bu sıfatların yok oluşunun imkânsız­lığı esasına dayanarak açıkça ifade etmişlerdir. Zira bu sıfatlar eze­lîdir. (Ezelî ve kadîm olan bir şey yok olmaz). Bununla beraber şu husus da kesindir: Diğer bazı sıfatları isbat etmek maksadiyle, meselâ ilim gibi bazı sıfatların varlığı tasavvur edilir. Bundan anlaşı­lır ki, (Sünni kelâm âlimleri) bu manâyı kasdetmiş. değillerdir. Ay­rıca yukardaki izah, arazın mahalline göre durumu (ve bundaki mugayeret) dikkate alınınca da doğru olmamaktadır. Vasfın izafi­liğine ve nisbîliğine itibar edilirse, mütezayif (karşılıklı olarak izafi) olan her iki şey arasında bir mugayeretin ve zıddiyetin olma­ması lazım gelir. Baba-oğul, kardeş-kardeş, illet-ma'lûl... gibi. Hat­ta her iki gayr ve iki başka arasında da durum böyledir. Zira gayrda izafî isimlerdendir. Bunu söyleyen (ve iki mütezayifin iki gayr ol­duğu kanâatmda olan) da yoktur. (Ahmet oğlu Ali oğlu Ömer, de­diğimiz zaman, burada Ali Ahmed'e göre oğul, Ömer'e göre baba olur. Aynı anda Ali'nin hem oğul ve hem de baba olması mütezayif denilen karşılıklı izafî bir durum meydana getirir. Ali aynı anda hem oğul hem baba olma gibi iki sıfatı, izafî bir şekilde kendinde bulundurmaktadır, oğul ile baba arasında hem mugayeret hem de ayniyet bulunmatkadır. Fakat bu nisbî bir keyfiyettir).

İtiraz: (Kelâm âlimlerinin şu manâyı) kasdetmiş olmaları niçin caiz olmasın?: "Sıfatlar mefhum ve kavram itibariyle Allah'ın zatı değildir, var olma bakımından da ondan başka değildir" (Zira, zatla sıfat anlam itibariyle birbirine muhaliftir). Nitekim mevzularına nisbet edilen diğer mahmullerin hükmü de böyledir. (Ali âlimdir, gibi. Ali mevzu, âlim mahmuldür.): Şüphe yok ki mevzu ile mahmul (man­tıktaki özne ile sıfat) arasında, cümleyi bağlamanın sıhhatli olması için, varlık itibariyle bir tve müttehid) olma şart koşulur. Bir manâ ifade etmesi için de mefhum ve kavram yönünden başkalık şart olur. Meselâ: "İnsan kâtiptir", cümlesinde bu durum vardır ama "İn­san insandır", cümlesinde bu husus yoktur. Zira bu cümle sahih de­ğildir. "İnsan insandır", cümlesi de (yeni) bir şey ifade etmez. (İn­san ve kâtip kavram itibariyle başka, vücud itibariyle de kâtip in­sandan ayrı değildir, onun mahiyetinde kâtiplik vardır. Onun için "insan kâtiptir", cümlesi doğrudur. İnsan ve taş hem kavram hem de varlık itibariyle birbirinden farklıdır. Onun için: İnsan taştır, cüm­lesi doğru değildir. însan insandır, cümlesinde, mevzu ile mahmul, yani özne ile sıfat birbirinin aynı olduğu için bir manâ ifade etmez.Allah alimdir, cümlesinde de durum böyle olmaz mı?).

Cevap: Bu gibi hususlar, alîm kadir... gibi şeyler zata nisbet edildiği zaman doğru olur, bahse konu olan ilim, kudret... gibi şey­lere nisbet edildiğinde doğru olmaz. "On" rakamına göre "bir", "Zeyd'e göre el" gibi mahmul olmayan parçalarda da bu gibi cümleler doğru olmaz. (Zira el Zeyd'in ne aynıdır, ne de gayrı, on ve bir için de durum budur. Ali eldir veya el Ali'dir, denemez).

et-Tabsire'de şöyle denilmiştir: On'a göre bir'in, Ali'ye göre el'in ayrı ve başka şey oluşu, -Ca'fer b. Haris müstesna-, hiç bir kelâm âlimi tarafından kabul edilmemiştir. Ca'fer, bu görüşü ile bütün Mu­tezileye de muhalefet ettiğinden; bu, onun cahilliğinden sayılmıştır. Bunun sebebi şudur: On rakamı, bu rakamın içinde bulunan tek tek on tane adedin tümüne birden verilen isimdir. On sayısı 9 + 1 = 10 rakamının hepsine delalet etmek üzere kullanılan bir isim olduğun­dan, eğer bir adedi on sayısından başka olsaydı, kendisinden başka bir şey olması lazım gelirdi. Zira bir sayısı on'dandır, o olmadan on olmaz. Aynı şekilde: "Ali'nin eli, Ali'den başka bir şey olsaydı, bu elin kendisinden başka bir şey olması icabederdi. et-Tabsire müel­lifinin sözü işte budur. Bundaki (hatalı izah) gizli-kapali değil­dir. (Zira bir şeyin, öbür şeyin bütününe mugayir ve muhalif olma­sı, o bütünün parçalarından her bir parçaya aykırı olmasını icab et­tirmez) .[24]

[24] Sadreddin Taftazani, Kelâm İlmi ve İslâm Akaidi (Şerhu'l-Akaid, Hazırlayan Süleyman Uludağ), Dergâh Yayınları: 159-164.





Kaynak : İlim Dünyası Web Kütüphanesi


Kaynak: https://www.tebyin.com/index.php?amp;topic=527.msg4929

  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi

Hanzala

Gaybın anahtarları O'nun yanındadır.Onları O'ndan başkası bilemez.Karada ve denizde ne varsa hepsini bilir .O'nun

ilmi dışında bir yaprak dahi düşmez .Yerin karanlıkları içindeki tek bir dane yaş ve kuru her şey Allah'ın ilmindedir.

 (ENAM ,59)
  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi

Fz

Furkân Sûresi / 58.Ayet
Hiç ölmeyen, daima diri (Hayy ve Bâkî) olan (Allah')a güvenip dayan O'nu hamd ile tesbih et.
  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi

Özge

Cenab-ı Hakk'ın ismi, Zât-ı Akdes'ine ayn olduğu cihetle; lafza-i celal, sıfât-ı ayniyeye işarettir.  Rahim de, fiilî olan sıfât-ı gayriyeye îmadır.  er-Rahman dahi, ne ayn ne gayr olan sıfât-ı seb'aya remizdir" (İşaratü'l-İ'caz, )
  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi

Sahra

Sıfatlar vacib ve zarurî varlıklardır..Vâcib li-gayrihi değildir..Rabbim ilmi ile feyizlenebilmeyi nasip etsin inş dua ile..
  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi

Hanzala

Rabbim razı olsun emeklerinizi zayi etmesin dua ile inşallah
  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi

Hameliyyun Bd

Allah Teala'nın sıfatları zat-ı ilahinin ne aynıdır, ne de gayrıdır. Örneğin aynada yansıyan bir şeyin ne onun aynısı ne de onun gayrı olması gibi birşeydir.
Selam ve dua ile..
  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi

Refika Çırak Koü

Allah'ın sıfatları demek onun özelliklerini ve onun nasıl biri olduğunu bize bildiren ve öğreten en önemli bilgilerdir.Rabbimiz tanımak;onun sıfatlarını bilmekle mümkündür.
  • Üniversite: Kocaeli İlahiyat Fakültesi
Hizmet,şifadır.

Yukarı git